Факторлық талдау дегеніміз не?
Факторлық талдаудың екі түрі бар. Зерттеушілік факторлық талдау (EFA) өзара байланысты айнымалыларды топтастырып, тікелей өлшенбейтін жасырын (латентті) айнымалыларды анықтайды. Растаушы факторлық талдау (CFA) латентті факторлар туралы теорияны тексереді (бұл — бөлек, күрделірек әдіс).
Білім беру мысалы: Сауалнамада 8 Ликерт сұрағы бар. Олар екі жасырын факторды — «оқу мотивациясы» мен «емтихан мазасыздығын» — өлшей ме? EFA сұрақтарды осы екі факторға топтастырады.
EFA мен PCA айырмашылығы
- PCA айнымалылардың барлық вариациясын пайдаланады; мақсаты — айнымалы санын қысқарту.
- EFA тек ортақ (shared) вариацияны пайдаланады; мақсаты — жасырын факторларды табу.
EFA әсіресе психология мен білім беру саласында Ликерт түріндегі сауалнамаларды талдау үшін жиі қолданылады.
Негізгі параметрлер
- Экстракция: «Principal axis factoring» әдісі.
- Ротация: факторлар байланыссыз деп күтілсе — Varimax; байланысты болса — Direct Oblimin.
Нәтижені оқу
Ротацияланған фактор матрицасынан (Rotated Factor Matrix) әр сұрақтың қай факторға жоғары жүктелетінін көреміз. Бір факторға жоғары жүктелген сұрақтарды қарап, факторға мағыналы атау береміз (мысалы, «мотивация»). Келесі фактор басқа латентті айнымалыны өлшейді.