Кластерлік талдау дегеніміз не?
Кластерлік талдау (Cluster analysis) — субъектілерді ортақ сипаттарына қарай топтарға бөледі. Маңыздысы: топтар алдын ала белгісіз — оларды талдау өзі табады.
| Түрі | Қашан қолданылады |
|---|---|
| Иерархиялық | Кіші деректер, бір дерек түрі; әртүрлі топ санын зерттеу |
| K-means | Орташа деректер, үзіліссіз; топ саны (k) алдын ала белгілі |
| Two-step | Үлкен немесе аралас деректер |
Білім беру мысалы: Студенттерді оқу уақыты, қатысу, ұпай және мазасыздық бойынша ұқсас топтарға бөлуге бола ма? (мысалы, «үздіктер», «орташалар», «қиналатындар»)
Иерархиялық кластерлеу
SPSS-те иерархиялық кластерлеу агломеративті: әр субъект өз кластерінен басталып, кластерлер біртіндеп бірігеді. Бірігу әдісі екі параметрге байланысты:
Біріктіру әдісі (Linkage)
- Single (ең жақын көрші): ең жақын екі нүкте арасы.
- Complete (ең алыс көрші): ең алыс екі нүкте арасы.
- Between-groups (әдепкі): орташа қашықтық.
- Ward әдісі: квадраттар қосындысының ең аз өсуі (жиі қолданылады, бірақ шеткі мәндерге сезімтал).
Қашықтық өлшемі (Measure)
Үзіліссіз деректер үшін — квадраттық Евклид қашықтығы. Айнымалылар шкаласы әртүрлі болса — алдын ала стандарттаңыз.
Нәтижені оқу: дендрограмма
Дендрограмма — кластерлердің қалай бірігетінін көрсететін ағаш. Көлденең сызықтар неғұрлым ұзын болса, бірігетін кластерлер арасындағы айырмашылық соғұрлым үлкен. Ең ұзын «секірістерге» дейінгі топтарды таңдаған дұрыс.