Көп жауапты сұрақтарды талдау

«Сәйкес келетіннің бәрін белгілеңіз» түріндегі сауалнама сұрақтарын талдайды. Жауаптарды кодтауды, екі түрлі пайызды және топтарды дұрыс салыстыруды үйретеді.

Көп жауапты сұрақ дегеніміз не?

Көп жауапты сұрақ (Multiple Response) — респондент бірден бірнеше нұсқаны таңдай алатын сауалнама сұрағы. Мұнда «бір адам — бір санат» ережесі бұзылады, сондықтан жауап бір бағанға сыймайды, ал әдеттегі жиілік кестесі мен хи-квадрат тікелей жарамайды.

        Білім беру мысалы: 240 мұғалімнен «Сабақта қандай цифрлық құралдарды қолданасыз? Сәйкес келетіннің бәрін белгілеңіз» деп сұралды. Барлығы 661 жауап алынды — бір мұғалім орта есеппен 2.75 құрал белгілеген.
      

Деректі кодтаудың екі тәсілі

Дихотомиялық кодтау (Multiple dichotomy) — әр жауап нұсқасы бөлек баған: 1 = таңдалды, 0 = таңдалмады. Ең жиі қолданылатын тәсіл.
Категориялық кодтау (Multiple category) — бағандар «1-жауап», «2-жауап», «3-жауап» болып аталады, ұяшықта нұсқаның коды тұрады. Нұсқа өте көп, ал таңдау саны шектеулі болғанда ыңғайлы.

teacher_id	tool_board	tool_video	tool_quiz	tool_ai
1	1	1	0	0
2	1	0	0	0
3	0	1	1	1

Екі түрлі пайыз

Бір жиілікті екі түрлі негізге бөлуге болады, әрі бұл екеуі мүлдем бөлек сұраққа жауап береді:

Жауаптар пайызы (Percent of Responses) = нұсқаны таңдағандар / барлық жауап саны

Респонденттер пайызы (Percent of Cases) = нұсқаны таңдағандар / респонденттер саны

Құрал	N	Жауаптар %	Респонденттер %
Интерактивті тақта	169	25.6%	70.4%
Бейнематериалдар	147	22.2%	61.3%
Онлайн тест пен викторина	124	18.8%	51.7%
Онлайн оқу платформасы	111	16.8%	46.3%
Жасанды интеллект құралдары	66	10.0%	27.5%
Виртуалды зертхана	44	6.7%	18.3%
Жиыны	661	100%	275.4%

        Қайсысын қолданамыз? «Мұғалімдердің неше пайызы…» деп басталатын сөйлемге тек респонденттер пайызы жарайды. Оның қосындысы 100%-дан асады — бұл қате емес: бір адам бірнеше нұсқаны таңдайды.
      

Топтар бойынша салыстыру

Қалалық (n = 133) және ауылдық (n = 107) мектеп мұғалімдері құралдарды бірдей қолдана ма? Кросскестеде пайыз әр топтағы респонденттерден есептеледі:

Құрал	Қалалық	Ауылдық	χ²(1)	p	p (Бонферрони)
Интерактивті тақта	75.2%	64.5%	3.26	0.071	0.426
Бейнематериалдар	63.2%	58.9%	0.46	0.499	1.000
Онлайн тест пен викторина	63.2%	37.4%	15.77	< 0.001	< 0.001
Онлайн оқу платформасы	54.1%	36.4%	7.46	0.006	0.038
Жасанды интеллект құралдары	39.1%	13.1%	20.13	< 0.001	< 0.001
Виртуалды зертхана	23.3%	12.1%	4.93	0.026	0.158

Маңыздылықты қалай тексереміз?

        Тұзақ: жиынтық кестеге (6 құрал × 2 топ) бір хи-квадратты қолдануға болмайды. Хи-квадраттың шарты — әр адам кестеде бір рет саналуы керек, ал мұнда бір мұғалім бірнеше жолда қатар тұр: тест 661 тәуелсіз бақылау бар деп «ойлайды», шын мәнінде адам саны — 240.
      

Әр нұсқаны бөлек тексеріңіз: «қолданады / қолданбайды» × топ — кәдімгі 2×2 кесте, мұнда әр адам дәл бір рет саналады, сондықтан хи-квадрат заңды.
Бонферрони түзетуін қолданыңыз: k нұсқа — k тест, сондықтан әр p мәні k-ға көбейтіледі (немесе α / k деңгейімен салыстырылады).

Мысалда түзетуден кейін үш құралда айырмашылық маңызды болып қалды: онлайн тест, жасанды интеллект және онлайн платформа. Виртуалды зертханада түзетілмеген p = 0.026 еді, түзетуден кейін 0.158 — маңызды емес.

Нәтижені қалай жазамыз?

Үш нәрсені беріңіз: бір респондентке шаққандағы орташа жауап саны, респонденттер пайызы және әр нұсқа бойынша тест нәтижесі. Кестенің астына ескертпе жазыңыз: «Респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды, сондықтан пайыздардың қосындысы 100%-дан асады».

Ескеретін жайт

SPSS бірде-бір нұсқаны белгілемеген респондентті жарамсыз (missing) деп санап, есептен шығарады. Сондықтан сауалнамаға «ешқайсысын қолданбаймын» нұсқасын қосқан дұрыс.